MOTOR MEKANİK ARIZALARI VE ÇÖZÜMLERİ - 14

5- Piston başında ve piston başı ile yakıt yanma yuvasının arasında çatlak oluşması (dizel motorlarda): Piston başının üzerinde bulunan yakıt yanma yuvasının kenarlarına sıcak yanma gazları gelir. Buradaki daha fazla ısınmış alanlardaki malzeme daha az ısınmış yerlere göre daha fazla genleşir. Isıl yüklü yerlerde, elastikiyet limitinin dışında geçici şekil değişikliği olur. Piston silindir içine giren taze hava ile soğuduğunda genleşmenin aksine büzülme meydana gelir. Bu alanlardaki malzeme ani sıcaklık değişmesinin meydana getirdiği kuvvet malzeme bünyesinde eğilme bükülme hareketi yaptırır. Bu piston malzemesinin genleşmesi ve ardından büzülmesi sonucu gerilme kuvveti piston bünyesinde çatlatma gücüne sebep olur.

MOTOR MEKANİK ARIZALARI VE ÇÖZÜMLERİ - 13

4- Piston başı malzemesinin üzerinde ergime (dizel motorlarda): Pistonun üst segman seti yer yer ergimiş kopmuş ve kazınmıştır. Bir kısım piston malzemesi pistondan uzaklaşmıştır. Piston malzemesi ergimeden akmadan sonra piston eteğine aşağıya doğru aşınmış krapaj sarma hasarına maruz kalmıştır.

MOTOR MEKANİK ARIZALARI VE ÇÖZÜMLERİ - 12

 3- Piston başında ve piston segman bölgesinde ergimiş metal kopması ve dökülmesi (benzinli/gazlı motorlarda): Ergimiş metal piston başından ve segmanların arkasından etrafa dağıtılmıştır. Üst piston eteğinin üzerindeki ergimiş aşınmış yerin haricinde piston eteğinde başka hasar yoktur.

MOTOR MEKANİK ARIZALARI VE ÇÖZÜMLERİ - 11

2- Piston eteğinin üzerinde yağlama eksikliği sonucu krapaj arızası meydana gelmesi: Piston eteğindeki krapaj izleri yer yer pistonun segman bölgesine kadar uzanmıştır. Birbirinin üzerinde çalışan yüzeylerde aşıntı meydana gelmiştir. Piston eteğinin yüzeyine basan küçük dayanma yüzeyinde de hafif krapaj izleri bulunmaktadır. Arızalı alanların yüzeyinde koyu siyah renk değişikliği yoktur. Piston malzemesi hemen hemen saf metalik parlaklığında görülmektedir.

MOTOR MEKANİK ARIZALARI VE ÇÖZÜMLERİ - 10

MOTOR SÖKÜLÜP PİSTON KONTROL EDEREK ARIZA BULMA TEKNİĞİ

Bu bölümde herhangi bir sebepten dolayı motorumuzu söktüğümüzde pistonu kontrol ederek arızaya ne sebep olmuş açıklamaya çalışacağım.

Daha önceden de belirttiğim gibi içten yanmalı motorumuzun da oluşan mekanik problemler ya parça kaynaklıdır yada diğer motorumuzu çalıştıran sistemlerden kaynaklıdır veya daha önce yapılan işçilik hataları arızaya sebebiyet vermektedir. Elimizdeki veriler ne kadar fazla olursa arızayı çözmekte o kadar kolaylaşır. Yaptığımız ölçümler, incelediğimiz parçalar hep bize aslında bazı sıkıntıları ifade eder.

1-   Yetersiz yağ boşluğu piston etek yüzeyinde krapaj arızası oluşması: Piston eteğinin çevresinde farklı alanlarda, krapaj çizgileri birbirine benzer biçimde meydana gelmiştir. Krapaj çizgileri pistonun büyük ve küçük dayanma yüzeylerinde bulunmaktadır. Pistonun bir yanındaki krapaj çizgileri pistonun diğer etek yüzeyindeki krapaj çizgilerine benzemektedir. Yüzeydeki krapaj yavaş yavaş yüksek polisajlı basınç alanında koyu siyah aşıntılı alanlara doğru ilerlemektedir. Pistonun segman bölgesinde krapaj arızası yoktur.

MOTOR MEKANİK ARIZALARI VE ÇÖZÜMLERİ - 2

Motor sökülmeden yapılacak kontroller

          1       -    Motor yağı kontrolü

          2       -    Antifriz kontrolü

          3       -    Yağ kaçağı kontrolü

          4       -    Egzoz dumanı yoğunluğu ve rengi

          5       -    Motor kompresyon durumu

          6       -    Sente durumu

          7       -    Arıza tespit cihazı ile kontrol

Yapılacak arıza tespiti için önemli olan nokta arıza çözecek ustanın elinde yeterince veri olması ve bu veriler ışığında yorum yapıp sonuca ulaşmasıdır. Ayrıca arızaya neden olan sebep veya sebeplerin tam olarak araştırılması gerekmektedir. Ayrıca arıza tespitinde motora daha önce yapılan işlemlerinde dikkate alınması gerekmektedir.

1- Motor yağ kontrolü: Aracın motor yağının seviyesi ve durumu motor için çok önemli bir etkendir.  Motor yağ seviyesi motor yağ çubuğu çekilerek kontrol edilir.

OTOMOBİL SİSTEMLERİNE GENEL BAKIŞ - 1

İçten yanmalı bir motorun çalışması için ilk önce harekete geçirecek bir sisteme ihtiyacı vardır. Daha sonra yakıt enerjisini dairesel mekanik enerjisine çevirecek bir düzenek olması gerekir.

Bir pistonu kapalı bir sistem içerisinde aşağıdan yukarıya doğru hareket ettirdiğimizde içerisindeki hava sıkışacak ve sıcaklığı artacaktır. Benzinli bir motorda havayla birlikte yakıtta sıkıştırılıp bir buji vasıtasıyla ateşlenirse bir patlama oluşacak ve piston tekrar aşağı doğru hareket edecektir.

Dizel motorlarında ise sıkışan ve ısınan havanın üzerine yakıt püskürtülür ise yakıt yanacak ve yine piston yukarıdan aşağıya doğru inecektir.

OTOMOBİL TARİHİNE GENEL BAKIŞ - 1

Tarih kitapları otomobil tarihinin 19.yy da buhar enerjisinin bulunmasıyla başladığını yazar. Aslında bana göre insanoğlu ne zaman tekerleği buldu işte o zaman otomobil tarihinin başlangıcı yani miladı olmuştur.

Bir otomobilin üç temel parçası vardır. Bunların birincisi tekerlek ikincisi tekerleklerin ve yolcu veya yükün taşındığı gövde, üçüncüsü ise tekerlekleri ve aynı zamanda gövdeyi hareket ettiren bir mekanizmadır.

O yüzden bir önceki satırda da belirttiğim gibi ne zaman insanoğlu tekerleği icat etti, otomobilin tarih sayfasında ki yerini alması için bir başlangıç oluşturdu.

Şu anda otomobil sektörü o kadar ilerledi ki artık kendi kendine giden otomobillerden tutun, uçan otomobillere kadar hayallerimiz var. Hatta bu konuda ki çalışmalarda baya bir ilerlemiş durumda.

YAĞLAMA SİSTEMİ

Yağlama sistemi motor içerisindeki hareketli malzemelerin aşınmasını, sürtünmelerin azalmasını ve aynı zamanda sürtünmeden oluşan ısıların motor yağı sayesinde kartele ulaşarak belli bir miktar soğumasını sağlayan sistemdir.

Motor yağı yağ pompası vasıtası ile motor içerisindeki bütün sürtünen noktalara ulaşır ve yine yağ kanallarından kartere ulaşır. Yağ filtresi yağı süzer. Yeni model araçlarda yağ filtresinin bağlandığı yerde yağ soğutucusu bulur. Soğutma sisteminde dolaşan soğutma sıvısı yağ soğutucusundan da geçere yağın belli bir miktar soğumasına yardımcı olur.

SOĞUTMA SİSTEMİ

Soğutma sisteminin temel görevi ısınan motoru çalışma sıcaklığı aralığında tutmaktır.

Basit bir soğutma sistemi, fan doğrudan su pompası bağlıdır ve bir v kayışı ile motordan hareketini alır. Yani motor döndüğünde hem fan hemde devridaim döner. Ne zamanki su sıcaklığı termostatın açılma sıcaklığına geldi işte o zaman ısınan soğutucu sıvı radyatöre ulaşır ve radyatörde soğuyarak tekrar motorun içerisine döner. Motor sıcaklığı azalınca termostat kapanır ve motor içerisindeki soğutucu sıvı radyatöre ulaşamaz.

Tabi bu sistem çok basit ve birçok dez avantajı olan bir sistemdir. Mesela fan devamlı çalışır ancak bu aslında istenmeyen bir durumdur. Yeni sistemlerde fan bir doğru akım motoruna bağlıdır ve motor kontrol ünitesi tarafından çalıştırılır. Ayrıca motor sıcaklığını devamlı ölçen bir motor su sıcaklık sensörü bulunur.

EMME SİSTEMİ ve EGZOZ SİSTEMİ

Hava emiş sistemi içten yanmalı motorlarda silindir içerisine giren havanın miktarını kontrol eden bir sistemdir. İlk önceleri gaz pedalına basıldığında gaz pedal teli hava klapesini açar ve hava filtresinden geçen hava emme manifoldu vasıtasıyla emme supapından silindir içerisine girerdi.

Yeni geliştirilen sistemler artık motor kontrollü olarak çalışmaktadır. Yani gaz pedalından aldığı sinyale göre hava klapesi motor kontrol ünitesi tarafından çalıştırılır.

DİZEL MOTORLARDA KIZDIRMA VE YAKIT ISITMA SİSTEMLERİ

Dizel motorlar , benzinli motorlar gibi hava yakıt karışımını bir buji vasıtasıyla ateşleme yapmak yerine silindir içerisine giren havayı sıkıştırarak havanın sıcaklığının artması sonucunda üzerine yakıt püskürtülmesini sonucu güç üretebiliyordu. Normal hava koşullarında veya sıcak bir motorda yakıt rahat bir şekilde ilk marşta yanacaktır. Ancak soğuk havalarda silindir içerisine giren havanın sıcaklığı düşük olduğundan yakıtın yanmasına elverişli bir ortam oluşmayacaktır.

Dizel motorlar için silindir içerisine giren havanın ısıtılması yolu ile sıcaklığını arttırırsak giren yakıtın yanmasını da kolaylaştırmış olacağız. Bu sisteme kızdırma sistemi denmektedir.

Yukarıdaki şekildeki sistem basit bir kızdırma sistemidir. Kontak marş konumunda olduğunda yani marşa basıldığında kızdırma rölesi harekete geçer ve aküden gelen elektrik röle üzerinden kızdırma bujilerine gelir. Yani marşa basıldığında motor dönerken kızdırma başlar. Bu çok verimli bir sistem değildir.

DİZEL MOTORLARDA YAKIT SİSTEMİ

Dizel motorlar benzinlilere göre ateşleme ile değil yakıtı sıkıştırarak oluşan patlama sonucunda güç üretilmesini sağlayan bir yapıya sahiptir. Bu nedenle yakıt sisteminin de bu prensipte dizayn edilmesi gerekmektedir. Basit bir dizel yakıt sistemini şekil üzerinde açıklamaya çalışalım.

Yakıt deposundan gelen yakıt bir yakıt filtresi vasıtası ile süzülerek yüksek basınç pompasına ulaşır. Burada yakıt basıncı yükseltilerek enjektörlerden yanma odasına püskürtülür.

Bu sistem çok basit ve aslında verimsiz bir sistemdir. Teknoloji geliştikçe yine benzinli motorlardaki gibi yakıt sistemi mekanik olarak değil de bir motor kontrol ünitesi vasıtası ile kontrol edilmesi gerektiği düşüncesine varıldı.

BENZİNLİ MOTORLARDA YAKIT SİSTEMİ

Yakıt sistemi depoda bulunan yakıtın uygun zamanda ve miktarda silindir içerisine girmesini sağlayan sistemin adıdır. Eski araçlarda karbüratör sistemi kullanılırdı. Bu sistem tam mekanik bir şekilde çalışır ve benzin hava karışımını ayarlardı.

Fakat bu sistemin bir çok dezavantajı bulunmaktaydı. Motor hızı arttıkça veya diğer normal olmayan koşullarda yakıt hava karışımı verimliliği çok azalıyordu. İlk önce bir motor kontrol ünitesi ile kontrol edilen tek nokta enjeksiyon sistemleri geliştirildi.

ATEŞLEME SİSTEMİ

Ateşleme sistemi içten yanmalı benzinli motorlarda yakıt hava karışımını sıkıştırma zamanının sonunda bir kıvılcım vasıtasıyla ateşlenmesini ve sonucunda bir güç üretilmesini sağlayan sistemdir.

Ateşleme sistemi hangi silindir sıkıştırma zamanının sonuna geldiğinde ve ateşleme zamanının başlangıcında 20/30 bin voltluk bir elektrik akımı gönderir. 

ŞARJ SİSTEMİ

 Şarj sistemi motordan aldığı hareket enerjisini istenilen voltaj aralığında elektrik enerjisine çevirerek akünün dolmasını sağlamak ve araçtaki elektrik alıcılarını beslemektir. Motordan hareketini bir kayış vasıtası ile alır.

Temel bir şarj sistemi parçaları aşağıdaki gibidir.

1- Alternatör
2- Akü
3- Sigortalar
4- Röleler
5- Tesisat
6- V kayışı

MARŞ SİSTEMİ

Marş sisteminin temel görevi motora ilk hareketini vermek ve motor çalıştığı anda marş motorunun hareketini tamamlamasını sağlamaktır.
Temel bir marş sistemi
1- Marş motoru
2- Akü
3- Kontak
4- Sigortalar
5- Volan ve dişlisinden oluşur.